Το ακλόνητο μέλλον
του φαρμακοποιού

Υπάρχει ένα ερώτημα που ο φαρμακευτικός κόσμος δεν μπορεί πλέον να αποφεύγει: Ποιο είναι πραγματικά το μέλλον του κοινοτικού φαρμακείου; Όχι πώς θα διατηρήσει μερικά ακόμη προϊόντα αποκλειστικά στα ράφια του. Όχι ποια νέα εμπορική δραστηριότητα θα προσθέσει. Αλλά τι μπορεί να προσφέρει στην κοινωνία που να είναι τόσο πολύτιμο, ώστε να μην μπορεί εύκολα να αντικατασταθεί.

Γιατί πρέπει να αποδεχθούμε μια πραγματικότητα. Το προϊόν αντιγράφεται. Η βιτρίνα αντιγράφεται. Η τιμή ανταγωνίζεται. Η παραγγελία αυτοματοποιείται. Η διανομή γίνεται όλο και ταχύτερη. Και η πληροφορία, σωστή ή λανθασμένη, φτάνει σήμερα στον πολίτη μέσα σε δευτερόλεπτα. Αν λοιπόν το φαρμακείο επιχειρήσει να εξασφαλίσει το μέλλον του αποκλειστικά μέσα από το εμπόρευμα, θα παραμένει ευάλωτο.

Η γνώση. Η επιστημονική κρίση. Η ευθύνη. Η ικανότητα να βλέπεις πίσω από πέντε κουτιά έναν συγκεκριμένο άνθρωπο, με συγκεκριμένη ηλικία, παθήσεις, φάρμακα, διατροφή, συνήθειες και κινδύνους.

Εκεί, κατά τη γνώμη μου, βρίσκεται το ακλόνητο μέλλον του φαρμακοποιού. Όχι στην άμυνα ενός παλιού μοντέλου. Στη δημιουργία ενός νέου.

Ο δεύτερος κρίκος ασφαλείας πριν από τον ασθενή

Η διάγνωση και η επιλογή της θεραπείας ανήκουν στον γιατρό. Ο φαρμακοποιός όμως βρίσκεται σε ένα εξαιρετικά κρίσιμο σημείο: εκεί όπου η θεραπευτική απόφαση μετατρέπεται σε πραγματική χρήση του φαρμάκου από τον ασθενή.

Και εκεί ο ρόλος του δεν μπορεί να εξαντλείται στην παράδοση ενός κουτιού.

Μπορεί να εντοπίσει μια πιθανή αλληλεπίδραση. Μια ασυνήθιστη δοσολογία. Μια διπλοθεραπεία. Ένα δεύτερο φάρμακο που ο ασθενής δεν ανέφερε. Ένα συμπλήρωμα ή ένα βότανο που μεταβάλλει την ασφάλεια της αγωγής. Μια λανθασμένη χρήση εισπνεόμενης συσκευής. Ένα σύμπτωμα που δεν χρειάζεται ακόμη ένα σκεύασμα αλλά παραπομπή στον γιατρό. Ή ακόμη μια ανθρώπινη αστοχία που πέρασε απαρατήρητη στο προηγούμενο στάδιο.

Αυτό δεν είναι ανταγωνισμός μεταξύ δύο επιστημόνων. Είναι συνεργασία και ένα δεύτερο δίχτυ ασφαλείας γύρω από τον ασθενή.

Και δεν πρόκειται για έναν θεωρητικό ρόλο που κάποτε θα μπορούσε να αποκτήσει ο φαρμακοποιός. Σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες έχει ήδη αρχίσει να αποκτά θεσμική μορφή.

Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα της Γαλλίας με το Bilan Partagé de Médication (BPM), τον οργανωμένο φαρμακευτικό έλεγχο της συνολικής αγωγής, ιδιαίτερα σε ηλικιωμένους ασθενείς με πολυφαρμακία [1].

Ο κοινοτικός φαρμακοποιός συγκεντρώνει τα φάρμακα που πραγματικά χρησιμοποιεί ο ασθενής — συνταγογραφούμενα και μη —, αξιολογεί δοσολογίες, αντενδείξεις και αλληλεπιδράσεις, διερευνά τον πραγματικό τρόπο με τον οποίο λαμβάνεται η θεραπεία και ελέγχει τη συμμόρφωση. Μπορεί να αξιοποιήσει τον κοινό ηλεκτρονικό ιατρικό φάκελο, να επικοινωνήσει τα ευρήματά του στον θεράποντα γιατρό και να επανέλθει με επόμενες συναντήσεις παρακολούθησης του ασθενούς [2].

Αυτό είναι μια ουσιαστική μετατόπιση.

Ο φαρμακοποιός δεν αμείβεται πλέον μόνο για τη διακίνηση του φαρμάκου. Αναγνωρίζεται και η επιστημονική υπηρεσία που περιβάλλει το φάρμακο: ο έλεγχος, η πρόληψη προβλημάτων, η εκπαίδευση του ασθενούς, η παρακολούθηση της θεραπείας και η συνεργασία με τον γιατρό [3].

Η τεχνολογία ως εργαλείο Δημόσιας Υγείας

Και εδώ ανοίγεται μια ακόμη μεγαλύτερη δυνατότητα για τον σημερινό και, πολύ περισσότερο, για τον αυριανό φαρμακοποιό.

Για πρώτη φορά έχει στα χέρια του τεχνολογικά εργαλεία που προηγούμενες γενιές φαρμακοποιών δεν μπορούσαν καν να φανταστούν: ηλεκτρονική συνταγογράφηση, ηλεκτρονικό φάκελο ασθενούς, επιστημονικές βάσεις δεδομένων που ενημερώνονται συνεχώς, προγράμματα ελέγχου αλληλεπιδράσεων, εργαλεία παρακολούθησης της θεραπείας, ασφαλή επικοινωνία με άλλους επαγγελματίες Υγείας, τηλεφροντίδα και πλέον συστήματα τεχνητής νοημοσύνης ικανά να επεξεργάζονται τεράστιο όγκο πληροφοριών [4].

Η τεχνολογία αυτή δεν πρέπει να χρησιμοποιείται μόνο για να εκτελείται γρηγορότερα μια συνταγή ή να οργανώνεται καλύτερα μια αποθήκη. Οφείλει να μετατραπεί σε εργαλείο Δημόσιας Υγείας.

• Για την πρόληψη φαρμακευτικών σφαλμάτων.
• Για την αναγνώριση επικίνδυνων αλληλεπιδράσεων.
• Για την αντιμετώπιση της πολυφαρμακίας.
• Για τη βελτίωση της συμμόρφωσης.
• Για την έγκαιρη ανίχνευση ενός προβλήματος.
• Για την καλύτερη συνεργασία φαρμακοποιού και γιατρού.
• Για την ασφαλέστερη χρήση του φαρμάκου από τον πολίτη [5].

Βεβαίως, η τεχνολογία από μόνη της δεν αρκεί. Ένα λογισμικό μπορεί να εμφανίσει δέκα πιθανές αλληλεπιδράσεις. Χρειάζεται όμως επιστημονική γνώση για να κρίνει κανείς ποια έχει πραγματική σημασία για τον συγκεκριμένο άνθρωπο που βρίσκεται απέναντί του, με την ηλικία του, τις παθήσεις του, τα φάρμακά του, τη διατροφή του και τις καθημερινές του συνήθειες.

Ένας ηλεκτρονικός φάκελος μπορεί να συγκεντρώσει χιλιάδες δεδομένα.

Κάποιος όμως πρέπει να γνωρίζει να τα διαβάζει, να τα συνδέει και να τα μετατρέπει σε ασφαλέστερη θεραπεία.

Εδώ ακριβώς βρίσκεται ο σύγχρονος ρόλος του φαρμακοποιού. Η ασφαλής θεραπεία χρειάζεται περισσότερα από ένα δίχτυα προστασίας. Και ο φαρμακοποιός μπορεί να αποτελεί το τελευταίο ανεξάρτητο επιστημονικό φίλτρο πριν το φάρμακο φτάσει στα χέρια του ανθρώπου που θα το χρησιμοποιήσει.

Όσο περισσότερο αναλαμβάνει αυτόν τον ρόλο, τόσο λιγότερο είναι ένας απλός διακινητής προϊόντων και τόσο περισσότερο γίνεται αναπόσπαστο μέρος της θεραπευτικής αλυσίδας.

Η τεχνολογία, λοιπόν, δεν έρχεται να κάνει τον φαρμακοποιό λιγότερο αναγκαίο. Αν αξιοποιηθεί με γνώση και ευθύνη, μπορεί να του επιτρέψει να γίνει περισσότερο φαρμακοποιός — και ουσιαστικότερος λειτουργός της Δημόσιας Υγείας.